терминов: 14910
страница 119 из 299
с.
1. (по гл. напрягать) чымымаш, тӱҥдымаш
2. (по гл. напрягаться) чымалтмаш, тӱҥдалтмаш
3. (затрата усилий и т.п.) тыршымаш
    работать с напряжением пашам тыршен ышташ
4. перен. (затруднённое положение) нелылык
5. физ., тех. (вольтаж) напряжений
    ток высокого напряжения кугу напряжениян ток
нареч. тыршен
    напряжённо работать пашам тыршен ышташ
ж.
1. (сосредоточенность) тыршымаш
2. перен. (затруднительность и т.п.) нелылык
3. физ., тех. напряжённость
прич. в знач.прил.
1. (требующий сосредоточения сил, внимания) тургым
    напряжённая работа тургым паша
2. (затруднительный, натянутый) неле
    напряжённые международные отношения тӱнямбалсе неле отношений
3. (принуждённый) ӧкымеш (виеш) ыштыме (лукмо)
    напряжённый тон виеш лукмо йӱк
нареч. разг.
1. вик, тура
    идти напрямик вик каяш
2. перен. вик, тура
    сказать напрямик тура каласаш
сов. кого-что чот лудыкташ, ӧрткыкташ
сов. чот лудаш, ӧрткаш
сов.
1. кого-что (впустить) пуртен темаш
    напустить жильцов в дом пӧртыш еҥ-влакым илаш пуртен темаш
2. что, чего (дать проникнуть — о жидкости, дыме, паре) йоктарен темаш
    напустить воды в ванну ванныш вӱдым йоктарен темаш
3. кого-что на кого-что разг. (направить) умбак колташ, почеш колташ
    напустить собак на зверя пий-влакым янлык почеш колташ
    ◊ напустить страху (или страх) на кого-либо иктаж-кӧм чот лудыкташ
сов. разг.
1. что, чего (наматывая, спутать) товаҥден (куктен) пытараш
    напутать ниток шӱртым товаҥден пытараш
2. что, в чём и без доп. (ошибиться) куктен (луген) пытараш
прил.
1. (спесивый) тӱргоч кугешныше, шкенжым пеш кугуэш ужшо
2. (высокопарный) утыждене нӧлтен ойлымо
м. парняш
сов. разг. шер теммеш(ке) пашам ышташ
нареч.
1. (на одной линии, высоте, глубине и т.п.) тӧр, иктӧр
    наравне с крышей леведыш дене тӧр
2. (одинаково) тор, иктӧр
сов. на кого-что и без доп., с отриц. шер теммеш куанаш
    мать не нарадуется на сына эргыжым ончен куанен, аван шерже ок тем
нареч. разг. орайын, полдыштыде
    идти в пальто нараспашку пальтом полдыштыде каяш
    ◊ душа нараспашку вияш чонан еҥ
нареч. мурымыла, шуялтенрак
    говорить нараспев шуялтенрак ойлаш
несов.
1. смотри: нарасти
2. (усиливаться) вияҥаш, талышнаш, кугемаш
сов.
1. (на поверхности) кушкаш, кушкын шинчаш
    на камнях нарос мох кӱ ӱмбалан регенче кушкын шинчын
2. (вырасти) кушкаш, кушкын шогалаш
    здесь наросло много деревьев тыште шуко пушеҥге кушкын
3. (накопиться) погынаш, кӱзаш; шукемаш
    наросли долги парым шукемын
сов. что
1. разг. кушташ
    нарастить новую кожу мед. у котым кушташ
2. (удлинить) шуяш, кужемдаш
3. чего разг. (вырастить) кушташ
нареч. тавален
    книгу покупают нарасхват книгам тавален налыт
сов. что, чего
1. (сорвать) кӱраш, кӱрын погаш
    нарвать цветов пеледышым кӱрын погаш
2. разг. (разорвать) кушкед(ын) опташ (кышкаш)
    нарвать бумаги кагазым кушкед опташ
сов. на кого-что разг. вучыдымын миен лекташ, вучыдымын вашлияш
с. шылталымаш
    вызвать нарекание шылталымашым тарваташ
м. в разн.знач. калык
    трудовой народ пашазе калык
    на собрании было много народу погынымаште калык шуко лийын
прил. в разн.знач. калык
    народное творчество калык творчестве
    народное хозяйство калык озанлык
    народный суд калык суд
    ◊ народная демократия калык демократий
с. шочмаш
    нарождение месяца тылзе шочмаш
м.
1. (слой какого-либо вещества) лончо
    ледяные наросты ий лончо-влак
2. (напр. и животных) мугыльо
3. (опухоль) мугыльо, мугыр
    нарост на дереве пушеҥгысе мугыльо
нареч. лӱмын
прил. лӱмын ыштыме
нареч.
1. (с целью) лӱмын
    он нарочно пришёл тудо лӱмын толын
2. разг. (в шутку) так веле (гына)
    я это нарочно сказал мый тидым так гына ойлышым
    ◊ как нарочно в знач.вводн.сл. лӱмын ыштыме гай
сов. что, чего руэн опташ (ямдылаш)
    нарубить дров пум руэн опташ
нареч. тӱжвач(ын), ӱмбач(ын), тӱжвачын (ӱмбачын) ончымаште
    наружно он спокоен тӱжвач ончымаште тудо ласкан коеш
ж. тӱжвал тӱс
прил. тӱжвал
    наружная стена тӱжвал пырдыж
нареч.
1. тӱжвак(е), чараш(ке)
    выйти наружу тӱжвак лекташ
2. перен. чараш(ке), тӱжвак(е)
    недостатки его вышли наружу тудын ситыдымашыже-влак чараш лектыч
мн.ч. (ед.ч. нарукавник м.) шокш ӱмбал
мн.ч. (ед.ч. наручник м.) наручник, кид кепшыл
прил. кид, кидеш чиктыме (пижыктыме)
    наручные часы кидшагат
с. пудыртымаш
    нарушение правила правилым пудыртымаш
м. пудыртышо
м. пуалын шӱяҥмаш
сов. что, чего
1. (роя, сделать) кӱнчен шындаш
    нарыть канав канаве-влакым кӱнчен шындаш
2. (роя, извлечь) кӱнчаш, кӱнчен лукташ, луктын опташ
    нарыть картофеля пареҥгым луктын опташ
м. (одежда) вургем, чием
сов. кого (нарядно одеть, украсить) моторын (мотор вургемым) чикташ
нареч. с кем-чем тор, иктӧр, пырля
    наряду со взрослыми кугыеҥ-влак дене торак
    ◊ наряду с этим тидын дене пырля
5946нас
род., вин. и предл.п. от мы мемнан, мемнам
    у нас много друзей мемнан таҥна шуко
    в дороге нас застигла гроза корнеш мемнам кӱдырчан йӱр авырен
сов.
1. кого-что (поместить) шындаш, тич шындаш
    насадить полную машину людей еҥ-влакым машина тич шындаш
2. что, чего (растений) ятыр (шуко) шындаш, шындылаш, шындыл(ын) пытараш
    насадить деревьев пушеҥге-влакым ятыр шындаш
3. что на что (плотно надеть) шындаш, чоткыдын шындаш
    насадить топор на топорище товарвондым шындаш
4. кого-что на что (проткнув, поместить на острие) кераш, чыкаш, керын (чыкен) шындаш
    насадить червяка на крючок шукшым эҥерыш керын шындаш
несов. что шӱшкаш (иктаж-могай семым шӱшкаш)
ж. пӱктышӧ чыве, иган чыве
прил. насекомыйым кочкын илыше
    насекомоядное животное насекомыйым кочкын илыше животный